optimmed

Najczęściej spotykane zaburzenia lękowe – definiowanie, diagnozowanie i częstość występowania.

Lęk jest nieodłącznym elementem współczesnego życia. Jest wiele sytuacji w codziennym życiu, w których reagowanie lękiem jest właściwe i rozsądne. Zaburzenia lękowe różnią się jednak tym od normalnie odczuwanego lęku, że występujący w nich lęk jest bardziej intensywny, dłużej trwa (nawet wiele lat) lub prowadzi do fobii oraz przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu.
Do najczęściej występujących zaburzeń lękowych należą:

Zaburzenie lękowe z napadami paniki – to nagłe epizody ostrego, intensywnego strachu, które pojawiają się „nie wiadomo skąd”, bez wyraźnej przyczyny. Napady te trwają zazwyczaj nie dłużej niż kilka minut, czasem mogą powracać falami przez kilka godzin. W czasie napadu możesz doświadczać różnych objawów np. skrócenie oddechu, uczucie duszenia się, kołotanie serca, zawroty głowy, drżenia, uczucie dławienia się, pocenie, nudności, drętwienie, uczucie gorąca lub zimna, lęk przed umieraniem, lęk przed popadnięciem w chorobę psychiczną itd. Twoje objawy zostaną zdiagnozowane jako zaburzenie lękowe, jeśli miałeś co najmniej dwa napady paniki i zamartwiałeś się dłużej niż miesiąc możliwością wystąpienia kolejnego napadu (tzw. lęk antycypacyjny). Najczęściej zaburzenie to rozwija się w okresie późnej adolescencji lub w trzeciej dekadzie życia. Około 2% populacji cierpi na zaburzenia lękowe a u około 5% zaburzenia lękowe występują w połączeniu z agorafobią.

Agorafobia – słowo to oznacza lęk przed otwartą przestrzenią. Istotą zaś agorafobii jest strach przed napadami paniki. Jeśli cierpisz na agorafobię oznacza to, że boisz się znaleźć w miejscach, z których ucieczka mogłaby być trudna. Więc możesz unikać np. miejsc publicznych, miejsc zamkniętych, ograniczonych, środków transportu, przebywania samemu w domu itd. Większość osób z agorafobią boi się nie tylko napadów paniki, lecz także tego, co inni ludzie pomyślą, gdy zobaczą u nich napad paniki. Zaburzenie to dotyka osób ze wszystkich grup społecznych i częściej występuje u kobiet, chociaż ostatnio odsetek u kobiet spada.

Fobia społeczna – jest jednym z bardziej rozpowszechnionych zaburzeń. Ocenia się, że występuje u ok 4-5% społeczeństwa i może być bardziej rozpowszechniona u mężczyzn. Około 15% dorosłych osób doświadcza fobii społecznej w jakimś okresie życia. Objawy fobii społecznej to strach przed zażenowaniem lub upokorzeniem w sytuacjach kiedy jesteśmy wystawieni na spojrzenia/ocenę innych lub w sytuacjach wystąpień publicznych. To że występuje lęk przed takimi zdarzeniami, jest w jakimś sensie naturalne. W przypadku fobii społecznej, lęk ten zazwyczaj jest tak silny, że człowiek może całkowicie unikać takich sytuacji. Do typowych postaci fobii społecznej należą: lęk przed zarumienieniem się w obecności innych osób, lęk przed byciem obserwowanym w pracy, lęk przed tłumem, lęk przed egzaminami, lęk przed korzystaniem z toalet publicznych itd. Diagnozę fobii społecznej otrzymasz wówczas, gdy unikanie sytuacji społecznych uniemożliwia ci normalne funkcjonowanie, pracę zawodową lub kontakty towarzyskie.

Fobia swoista – to silny strach przed jednym szczególnym rodzaju obiektu lub sytuacji w połączeniu z ich unikaniem. W tym wypadku nie ma napadów paniki ani strachu przed upokorzeniem. Silne reakcje emocjonalne powoduje bezpośrednia ekspozycja na bodziec, którego się boisz, nawet jeśli strach przed tym obiektem wydaje ci się nieracjonalny. Fobie społeczne są rozpowszechnione i dotyczą ok. 10% społeczeństwa. Występują mniej więcej w różnych proporcjach u mężczyzn i kobiet. Są to dosyć często lęki dziecięce, z których się nie wyrosło. Mogą się także rozwijać w wyniku traumatycznych zdarzeń (np. wypadek, choroba itd.). Do najczęściej występujących fobii należą: fobie przed zwierzętami (np. arachnofobia – lęk przed pająkami, kynofobia – lęk przed pasami), akrofobia – lęk wysokości, fobia samolotowa, fobia przed jeżdżeniem windą, fobia przed wizytą u lekarza, astrofobia – fobia przed grzmotami i błyskawicą, fobia przed widokiem krwi (hemofobia), liczba 13 (triskaidekafobia) itd. Fobie w zasadzie mogą dotyczyć każdego bodźca.

Uogólnione zaburzenie lękowe – to przewlekły lęk, który utrzymuje się co najmniej 6 miesięcy, ale nie towarzyszą mu napady paniki, fobie czy obsesje. Pacjent doświadcza uporczywego lęku, zamartwiania się, bez dodatkowych objawów. Stan taki występuje przez większość dni. Zamartwiać się możesz różnymi sprawami i rzeczami (np. finansami, zdrowiem, problemami w pracy, szkole itd.). Intensywność zamartwiania się jest jednak niewspółmierna do rzeczywistego zagrożenia. Ponadto może występować niepokój, szybsza męczliwość, trudności z koncentracją, drażliwość, trudności ze snem. Problemy te najczęściej utrudniają ci normalne funkcjonowanie. Zaburzenie to może rozwijać się w każdym wieku, cierpi na nie ok. 5% społeczeństwa.

Zaburzenie obsesyjno – kompulsyjne – niektórzy ludzie są naturalnie skłonni do większej czystości, schludności i porządku niż inni. W zaburzeniu tym są one jednak doprowadzone do skrajności i dezorganizują codzienne funkcjonowanie. Obsesje to nawracające myśli, wyobrażenia, które wydają się bezsensowne, jednak nie można się ich pozbyć, np. myśli o wyrządzeniu krzywdy, niezamknięciu drzwi, zostawieniu zapalonych świateł itd. Kompulsje zaś, to zachowania i rytuały, które wykonuje się w celu rozproszenia lęku, wywołanego obsesjami. Możesz np. wielokrotnie myć ręce z obawy przed zakażeniem, spoglądać ciągle w lusterko jadąc samochodem, sprawdzać czy zamknąłeś drzwi itp. Mimo iż zdajesz sobie sprawę, że twoje zachowanie jest nieuzasadnione, odczuwasz jednak przymus wykonywania tego typu czynności. Ostatnie badanie dowodzą, że zaburzenie to dotyka ok 2-3% społeczeństwa.

Opracowanie: dr n. med. Paweł Zielazny

Literatura:
Bourne E. Lęk i fobia. 2011. Wydawnictwo UJ.
Rachman S. Zaburzenia lękowe. 2005. GWP.
Bemis J., Barrada A. Oswoić lęk. 2001. GWP.
Finansuje misato Gdańsk

stat4u