optimmed

Przyjaciele:

Stygmat choroby psychicznej – uprzedzenia, dyskryminacja, stereotypy.

Co to są uprzedzenia? Dyskryminacja? Stereotypy?

Uprzedzenie – wroga bądź negatywna postawa wobec określonej grupy ludzi, ze względu na ich przynależność. Np. jeśli mówimy, że ktoś jest uprzedzony do „czarnych”, mamy na myśli jego chłodne i wrogie nastawienie do Afroamerykanów i przekonanie, że nie różnią się oni między sobą. Przypisuje się wtedy tylko negatywne cechy grupie jako całości, zupełnie nie dostrzegając i ignorując indywidualne różnice.
Stereotyp – uogólnienie dotyczące grupy ludzi, polegające na przypisywaniu identycznych cech wszystkim ich członkom. Stereotypy niełatwo ulegają zmianom, pod wpływem nowych informacji. Stereotypy nie zawsze są szkodliwe, czasem pozwalają skrócić sposób naszego myślenia, np. redukują nadmiar informacji i pomagają je uporządkować.
Dyskryminacja – nieuzasadnione, niekorzystne lub szkodliwe działanie wobec przedstawicieli danej grupy, tylko dlatego że do niej należą, że są inni niż my.

Co powoduje uprzedzenia?
• kategoryzacja społeczna „my i oni”.
• stronniczość wobec własnej grupy, „moja grupa jest lepsza niż twoja”. Przynależność do grupy wzbudza pragnienie pokonania obcej/innej grupy. Przykład: członkowi Ku-Klux-Klanu nie wystarczy przekonanie o potrzebie segregacji rasowej, musi jeszcze uwierzyć w wyższość rasy białej, aby poczuć się lepiej
• jednorodność grupy obcej, czyli przekonanie, że oni wszyscy są tacy sami
• obwinianie ofiary – skłonność do obwiniania innych, za to jacy są, za to jak żyją Przykład: „skoro Żydzi w całej historii byli prześladowani, to pewnie sobie na to zasłużyli”
• poszukiwanie kozła ofiarnego – czyli skłonność ludzi, którzy są sfrustrowani i nieszczęśliwi do przenoszenia agresji na grupy które są nielubiane, stosunkowo słabe i wyraźnie się wyróżniają. Przykład: Naziści tworzyli złudzenie, że gdy Żydzi zostaną ukarani, pozbawieni praw publicznych, znikną wszelkie problemy, które gnębią Niemcy.
• konformizm wobec norm – dopasowanie się do poglądów większości społeczeństwa

Czy osoby z zaburzeniami psychicznymi doświadczają dyskryminacji? Jeśli tak, to z czego ono wynika?

Choroba psychiczna nadal pozostaje stygmatem, do którego trudno się przyznać przed najbliższym otoczeniem, a co dopiero przed opinią publiczną. Zjawisko stygmatyzacji urasta do rangi problemu społecznego, dotyczącego niemal wszystkich chorych z zaburzeniami psychicznymi. Chociaż można wyróżnić grupę szczególnie dyskryminowaną do której należą pacjenci leczeni z powodu zaburzeń psychotycznych np. schizofrenia. Dyskryminujące społeczeństwo znacznie utrudnia funkcjonowanie chorych a także ich rodzin. Podstawowa przyczyna tkwi w niezrozumieniu istoty choroby psychicznej. Inną przyczyną jest brak podstawowej wiedzy na temat kształtowania się życia psychicznego oraz wynikająca z tej niewiedzy podatność na stereotypowe wyobrażenia. Otoczeniu łatwiej jest poradzić sobie i dostosować do choroby fizycznej, nawet śmiertelnej, niż do psychicznej. Jeśli ktoś zachoruje na nowotwór, jest szansa, że jego bliscy będą mu towarzyszyć w wizytach w szpitalu, zajmą się organizowaniem posiłków, transportem itp. Chociaż w tym miejscu warto zauważyć, że nie zawsze tak było. Jeszcze w połowie XX w chorobę nowotworową powszechnie uważano za zaraźliwą i stygmatyzującą, a wciąż stygmatyzowane są np. osoby zakażone wirusem HIV czy niektóre choroby dermatologiczne. Nie mniej w stosunku do osób cierpiących na problemy psychiczne wydaje się, iż problem stygmatyzacji mimo szerokiej edukacji, wciąż jest mocno w społeczeństwie osadzony. Zdarza się, że pacjenci przyjmujący leki na zaburzenia nastroju lub przeciwpsychotyczne, jeżdżą do aptek oddalonych od miejsca zamieszkania, obawiając się, że ktoś rozpozna, na co chorują a osoba chorująca na depresję nie ma wsparcia w rodzinie, która obwinia chorego za swój stan mówiąc, że jest słaba, żeby wzięła się w garść itp. Swego czasu w adekwatnym odbiorze osoby chorej psychicznie nie pomagały też produkcje filmowe, takie jak „Milczenie owiec”, „Tożsamość”, czy słynna „Psychoza”. Przedstawiały one osoby chore psychicznie jako agresywne i niebezpieczne, bazując jedynie na obecnych w społeczeństwie stereotypach.
Peter Hayward i Jenifer Bright zakładają, że w odniesieniu do osób z zaburzeniami psychicznymi stereotyp oparty jest na czterech głównych nieprawdziwych stwierdzeniach:
• Chory psychicznie jest niebezpieczny.
• Ponosi częściową odpowiedzialność za swój stan zdrowia.
• Cierpi on na chorobę, która jest chroniczna i trudna do wyleczenia.
• Jest nieprzewidywalny i niezdolny do należytego wypełniania ról społecznych.

Konsekwencje stygmatyzacji:

To ważne, żeby odczarować obraz osoby chorej – szaleńca, który przestaje brać leki i zagraża innym swoją niepohamowaną agresją. Osoby mające diagnozy psychiatryczne prowadzą normalne życie – mają dzieci, przyjaciół, pracę, pasje. Jednak towarzyszy im też ciągły lęk, że ktoś odkryje ich tajemnicę. A przecież nie ma zdrowia bez zdrowia psychicznego. Do najważniejszych konsekwencji stygmatyzacji należą:
• społeczne wykluczenie z wielu dziedzin życia, takich jak relacje ze znajomymi czy z rodziną. Również szanse znalezienia partnera życiowego u tych osób maleją, co jest skutkiem świadomości ich etykietowania.
• możliwości znalezienia pracy zwłaszcza adekwatnej do posiadanych kwalifikacji czy zdobycia wymarzonego wykształcenia i zawodu są także utrudnione.
• ponadto zachwiane jest uczestnictwo w życiu publicznym a poczucie własnej tożsamości, samooceny czy samoskuteczności maleje
• nie bez znaczenia pozostaje kwestia wpływu piętna choroby na istniejące zaburzenie. Przyczynia się ono do znacznego pogorszenia samopoczucia psychicznego pacjentów, w znacznym stopniu pogłębiając lub utrwalając zdiagnozowane zaburzenie.

Co myślą Polacy o zaburzeniach psychicznych? (badanie CBOS, Polacy wobec chorób psychicznych i osób chorych psychicznie, 2005).

• Ankietowani uważają, że osoby chore prawie zawsze zachowują się niezrozumiale, mówią od rzeczy, zaniedbują swój wygląd lub higienę, przejawiają niepokój w zachowaniu.
• Znacznie rzadziej przypisują chorym zachowania agresywne czy napastliwe.
• Zdecydowana większość Polaków uważa, że choroby psychiczne należą, do schorzeń, które z reguły ukrywa się przed innymi ludźmi jako wstydliwe.
• Większość respondentów odnotowuje w swoim otoczeniu głównie negatywne skojarzenia związane z chorymi psychicznie, jedna trzecia zaś podaje określenia neutralne, opisowe.
• Ankietowani są zdania, że chorzy psychicznie są traktowani gorzej niż inni obywatele przede wszystkim w zakresie prawa do pracy, poszanowania godności osobistej, ochrony majątku i sprawiedliwego sądu.
• Najbardziej charakterystyczną cechą choroby w odczuciu społecznym jest jej niezrozumiałość.
• Powszechna jest opinia, że choroba psychiczna jako wstydliwa wymaga ukrywania przed innymi ludźmi, co świadczy o stygmatyzacji chorób i osób chorych psychicznie. Takie piętno społeczne prowadzące do tajenia choroby, gmatwa los ludzi chorych i utrudnia udzielenie fachowej pomocy w odpowiednim momencie
• Spośród zaś zaburzeń psychicznych najsilniej naznacza i stygmatyzuje choroba królewska – schizofrenia

Jak można ograniczyć uprzedzenia?

Szczególną rolę w kształtowaniu pozytywnego odbioru osób z zaburzeniami psychicznymi mają media, gdyż odgrywają one istotną rolę w kształtowaniu postaw społecznych i mogą przyczynić się do niepowielania i niewzmacniania negatywnych obiegowych opinii. Ważną rolę odegrać mogą także znane osoby/celebryci, którzy publicznie przyznają się do swoich problemów. Wciąż jednak najlepszą drogą do pokonania każdego uprzedzenia jest nawiązanie bezpośredniego kontaktu z dyskryminowaną osobą czy grupą. Bezpośrednie interakcje sprawiają, że uprzedzenia słabną.

Opracowanie: dr n. med. Paweł Zielazny

Literatura:
Aronson E. Człowiek istota społeczna. W-wa. 2006.
Aronson E., Wilson T., Akert R., Psychologia społeczna. Poznań. 2006.
Dziwota E. Stygmatyzacja osób chorych psychicznie. Problemy Psychiatrii. 2014.
Świtaj P. Piętno choroby psychicznej. Postępy Psychiatrii i Neurologii. 2005.
Tyszkowska M., Podogrodzka M., Stygmatyzacja na drodze zdrowienia – czynniki bezpośrednio związane z leczeniem psychiatrycznym. Psychiatria Polska. 2013.

Finansuje misato Gdańsk

stat4u

test

Witamy Informacje
dla Pacjentów
Rejestracja Zespół leczący Kontakt Przetargi
i oferty pracy
Dowiedz się więcej! Polecane publikacje Materiały do
autodiagnozy
Konsultacje on-line Gdański Model
Deinstytucjonalizacji