optimmed

Przyjaciele:

Sekrety psychoterapii poznawczo-behawioralnej

Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest współcześnie jednym z wiodących nurtów stosowanych w psychoterapii. Powstała ona kilkadziesiąt lat temu w kontrze do psychoanalizy jako nurt bazujący na konkretach, mierzalnych parametrach, dobrze opisanych protokołach terapii. Na czym polega terapia poznawczo-behawioralna?

Nazwę tę warto rozbić na dwie części. Behawioralny aspekt pracy terapeutycznej skupia się na interwencjach wpływających na zachowanie, mogą one polegać na celowym i planowanym eksponowaniu się na jakieś sytuacje, np. bodziec budzący lęk w fobii, nieprzyjemne wspomnienia w zespole stresu pourazowego, czy myśli natrętne w zaburzeniach obsesyjno-kompulsywnych. Ekspozycje mają zmniejszać poziom lęku, odwrażliwiać na niego i dostarczać doświadczenia, w którym pacjent poradził sobie z sytuacją mimo lęku przed nią. Interwencje behawioralne mogą także polegać na zaaranżowaniu eksperymentu polegającego na wypróbowaniu nowego sposobu reagowania czy komunikowania się.

Interwencje poznawcze to praca z przekonaniami pacjenta. Przekonania te wydobywa się podczas rozmowy i pracy z tabelą, w której zapisuje się myśli automatyczne. Myśl automatyczna to krótkie zdanie lub wyobrażenie, które bezrefleksyjnie przychodzi do głowy w danej sytuacji. W paradygmacie poznawczo-behawioralnym wierzy się, że to myśl automatyczna wywołuje konsekwencje w postaci reakcji emocjonalnej na dane wydarzenie. Wynika z tego, że zmiana myśli zmieni także emocje pacjenta. Przykładowo, w sytuacji kiedy ktoś nadepnie nam na nogę w tramwaju, nasza reakcja może się drastycznie różnić w zależności od treści myśli automatycznych. Osoba, która myśli „na pewno zrobił to złośliwie, nikt mnie nie szanuje” w danej sytuacji poczuje złość, zaś osoba myśląca „pewnie to przypadek, nie zauważył mnie” w najlepszym razie zareaguje obojętnością i nie uzna tego wydarzenia za istotne.

Praca z myślami automatycznymi to nie krótki kurs pozytywnego myślenia. Praca poznawcza polega raczej na weryfikowaniu prawdziwości tych myśli, gdyż z zasady nie mamy nawyku ich obserwowania, a tym bardziej rozważania czy są one prawdziwe, potwierdzone przez nasze doświadczenie. Dodatkowo, każdy z nas ma jakieś schematy poznawcze składające się z przekonań na temat siebie, świata i innych, a schematy te warunkują sposób interpretowania niejednoznacznych okoliczności, skupianie uwagi na konkretnych aspektach sytuacji, sposób zapamiętywania tych sytuacji. W terapii poznawczej uzyskuje się dostęp także do tych schematów.

Psychoterapia poznawczo-behawioralna to nurt skupiający się raczej na teraźniejszości, a cele terapeutyczne mają być konkretne, mierzalne, realistyczne i ograniczone w czasie. Zazwyczaj kojarzy się ona z leczeniem krótkoterminowym, ale zależnie od diagnozy zdarzają się także dłuższe procesy terapeutyczne. Terapeuci poznawczo-behawioralni to osoby, które mają za sobą cztery lata szkolenia podyplomowego w tym zakresie, najczęściej psycholodzy i lekarze. Pracują oni w niektórych poradniach zdrowia psychicznego i wówczas wymagane jest skierowanie od lekarza na psychoterapię by skorzystać z ich usług.

Terapia poznawczo-behawioralna jest według obowiązujących w Polsce standardów zalecana do leczenia depresji, napadów lęku panicznego, zamartwiania się, zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych czy zaburzeń odżywiania. W większości z tych przypadków prawidłowo prowadzony proces terapeutyczny powinien trwać do kilkunastu spotkań odbywających się raz na tydzień. Istnieją oczywiście takie zaburzenia jak np. zaburzenia osobowości, które wymagają długoterminowej terapii. Cechą charakterystyczną dla terapii poznawczo-behawioralnej są także prace własne do wykonania między sesjami. Wynikają one z założenia, że zmiany terapeutyczne powinny zachodzić głównie między sesjami, a nie w ciągu godzinnego spotkania raz na tydzień. Praca własna zawsze wynika z przebiegu sesji i może polegać na wykonywaniu wcześniej opisywanych ekspozycji czy np. wypełnieniu tabeli myśli automatycznych.

Ze względu na duży poziom ustrukturyzowania, nurt poznawczo-behawioralny jest najlepiej przebadanym podejściem psychoterapeutycznym. Dla najczęściej występujących zaburzeń psychicznych opracowano dedykowane protokoły terapeutyczne, istnieje zatem wręcz możliwość porównania danego protokołu z farmakoterapią. Nie istnieją przeciwwskazania do łączenia farmakoterapii i psychoterapii poznawczo-behawioralnej.

lek. Agata Leśnicka